فکت‌چک | ادعای محمدامین آقامیری درباره قطعی چندساعته اینترنت در «دی ماه ۱۴۰۴» صحت دارد؟

به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، ادعای محمدامین آقامیری در حالی مطرح می‌شود که داده‌های موجود حاکی از چیز دیگری است. بررسی شواهد نشان می‌دهد که برای ارزیابی این ادعا باید میان «قطع کامل ارتباط با اینترنت جهانی»، «محدودسازی دسترسی» و «فعال ماندن برخی خدمات داخلی» تفاوت قائل شد.

نخستین داده موجود، گزارش الجزیره است که با توجه به پایش اینترنت نت‌بلاکس در ۸ ژانویه ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ دی ۱۴۰۴، از خاموشی سراسری اینترنت در ایران خبر می‌داد. این گزارش از افت شدید اتصال در پی تشدید محدودیت‌های دیجیتال هم‌زمان با اعتراضات حکایت داشت. 

شواهد روزهای بعد نیز با این داده همسو بودند، به این ترتیب که در ۲۴ دی ۱۴۰۴، برابر با ۱۴ ژانویه ۲۰۲۶ این نهاد اعلام کرد قطع گسترده ارتباطات وارد هفتمین روز شده و از مرز ۱۴۴ ساعت گذشته است. 

همچنین ۲۶ دی ۱۴۰۴، برابر با ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶ گزارش دیگری از نت‌بلاکس، مدت خاموشی سراسری را بیش از ۱۸۰ ساعت اعلام کرد. 

۲۸ دی ۱۴۰۴، برابر با ۱۸ ژانویه ۲۰۲۶، نت‌بلاکس از تداوم اختلال پس از ۲۳۸ ساعت و بازگشت محدود دسترسی به برخی خدمات، از جمله گوگل، خبر داد؛ وضعیتی که با اتصال عادی و آزاد به اینترنت جهانی تفاوت داشت. 

این توالی زمانی، ادعای محدود بودن قطعی به چند ساعت را با پرسش جدی روبه‌رو می‌کند.

افت ترافیک تا نزدیکی صفر؛ نشانه‌ای از خاموشی گسترده

گزارش‌های فنی منتشرشده در ۱۸ دی، فقط به اختلال در چند پلتفرم یا کندی اینترنت اشاره نمی‌کردند. بر اساس گزارش تک‌کرانچ، داده‌های چند نهاد پایش زیرساخت اینترنت، از جمله نت‌بلاکس، کلادفلر و پایگاه رصد قطعی‌های اینترنت دانشگاه جورجیا تک، افت ناگهانی اتصال ایران را ثبت کردند. کلادفلر نیز اعلام کرد که بخش بسیار کوچکی از ترافیک باقی مانده بود و کشور عملاً از اینترنت جهانی جدا شده بود. 

همچنین خبرگزاری رویترز در ۱۲ ژانویه ۲۰۲۶ گزارش داد که پس از آغاز خاموشی در ۸ ژانویه، ترافیک اینترنت ایران به حدود یک درصد سطح معمول رسیده بود. 

این ارقام اهمیت دارند، زیرا میان «اختلال در دسترسی به یک سرویس» و «سقوط تقریباً کامل ارتباطات بین‌المللی» تفاوت وجود دارد. وقتی ترافیک شبکه به حدود یک درصد سطح عادی می‌رسد، توصیف وضعیت به‌عنوان محدودسازی معمول، بدون توضیح فنی بیشتر، تصویر کاملی از آنچه کاربران تجربه کرده‌اند ارائه نمی‌کند.

آیا فعال بودن شبکه ملی اطلاعات به معنای وصل بودن اینترنت است؟

یکی از محورهای اظهارات آقامیری، تأکید بر نقش شبکه ملی اطلاعات و تداوم کارکرد برخی خدمات داخلی است. او گفته است که به دلیل وجود این شبکه، دستگاه‌های کارت‌خوان از کار نمی‌افتند؛ در حالی که به ادعای او، در فرانسه هنگام قطعی اینترنت همه دستگاه‌ها از کار افتادند.  

اما فعال بودن شبکه ملی اطلاعات لزوماً به معنای اتصال به اینترنت جهانی نیست. شبکه ملی اطلاعات زیرساختی برای ارتباطات و ارائه خدمات در داخل کشور است، درحالی‌که اینترنت جهانی امکان ارتباط با شبکه‌ها، وب‌سایت‌ها و سرویس‌های خارج از کشور را فراهم می‌کند.

در نتیجه، ممکن است در زمان قطع یا محدودسازی ارتباطات بین‌المللی، برخی خدمات داخلی مانند سامانه‌های بانکی، پرداخت الکترونیکی و وب‌سایت‌های میزبانی‌شده در داخل کشور همچنان فعال باشند؛ اما کاربران نتوانند به بخش بزرگی از اینترنت جهانی دسترسی پیدا کنند.

بنابراین، استناد به فعال بودن شبکه ملی اطلاعات یا ادامه کار دستگاه‌های کارت‌خوان، به‌تنهایی نمی‌تواند ادعای برقراری اینترنت را تأیید کند.

در نهایت این ادعا که «قطعی کامل اینترنت فقط چند ساعت طول کشید» با شواهد مستقل منتشرشده درباره خاموشی اینترنت جهانی در دی‌ماه ۱۴۰۴ سازگار نیست.

گزارش‌های نت‌بلاکس، کلادفلر و رسانه‌هایی مانند رویترز و تک‌کرانچ، از افت شدید ارتباطات ایران از ۱۸ دی‌ماه و تداوم وضعیت نزدیک به خاموشی برای چندین روز حکایت دارند. ثبت بیش از ۱۴۴، ۱۸۰ و سپس ۲۳۸ ساعت خاموشی، با این برداشت که قطع کامل اینترنت صرفاً چند ساعت طول کشیده است، هم‌خوانی ندارد. 

۲۲۷۳۲۳